૨ - કડવું ૨ જું - વેદાંતી કવિઓની સ્તુતિ / અખેગીતા (અખો)


રાગ ધન્યાશ્રી

કવિજને આગેગ્રંથબહુકર્યાજી, વિધ્વિધકેરા જુગતે વિસ્તર્યાજી;
ષડ્‍દરશનના મતભુ ઓચર્યાજી, પૂર્વના કવિયોનામે ઊધર્યાજી.

પૂર્વછાયા

ઊધર્યા બહુ સ્તિતિ કરીને, એવી ગ્રંથકારની રીત છે;
સૂર્યાઅગળ ખદ્યોત કશો, એવી બોલવાની નીત છે. ૧

જાન્હવી આગળ જેમ વહોકળો, સરુતરુ બદરી યથા;
પારિજાતક પાસે અરણી, મહાકવિ આગ હું નથી. ૨

ગરુડ આગળ યથા કુરરી, સાગર આગળ કૂપ;
મેઘ આગળ યથા ઝાકળ, ક્યાં તેલ ને ક્યાં તૂપ. ૩

બાવનાચંદનબેહેક-આગળ, કશો શોભે કરીર;
કશું નીર નવાણનું, કિન્હાં રસકૂપિકાનું નીર. ૪

પારસના પરતાપઆગળ, અન્ય વિદ્યા કોણ માત્ર;
$$ ક્ષુદ્ર દેવૌપાસના, જેને કરે અક્ષયપાત્ર. ૫

એહવા કવિજન ગ્રંથ આદે, ગલિત વચન બોલતા હવા;
કહું કોપ ક્રોધ કરો રખે, હીંડીશ બાલક-બુધ્ધિ બોલવા. ૬

તેણે ગ્રંથ પહેલું એમ જાણવું, અમો મગણ જગણ નથી જાણતા;
તુક ચોઝ ચાતુરી ઝડઝમકો, અમો લહ્યા વિના નથી આણતા.

એમ ગલિતપણે ગરુઆ થયા, કરુણા ઉપજાવી કવિજને;
હું એટલું જ કહીને સ્તવું, જો કવિ જાણો મુજને. ૮

હું તો જેમ દારૂફેરી પૂતળી, ચાળા કરે અપાર;
પણ કાષ્ઠમાંહે કાંઇ નથી, એ તો કલ ચાંપે સૂત્રધાર. ૯

કહે અખો સહુકો સુણો, એમ સમઝો નિજ તંતને;
ઇચ્છો પરમપદને પામવા, તો સેવો હરિ-ગુરુ-સંતને. ૧૦

***
શબ્દાર્થ
૧. $$ = અવાચ્ય શબ્દ
૨. ખદ્યોત = આગીઓ
૩. નીત = નીતિ
૪. જાન્હવી આગળ = ગંગાજીની આગળ.
૫. વહોકળો = નાળું.
૬. સરુતરુ = કલ્પવૃક્ષ
૭. બદરી = બોરડી
૮. યથા = જેમ
૯. પારિજાતક = હરિસંસાર
૧૦. અરણી = દુર્ગંધયુક્ત પાંદડાંવાળું.
૧૧. કુરરી = કુંઝડી વા ટીટોડી.
૧૨. તૂપ = ઘી.
૧૩. બાવનાચંદનબેહેક = શ્રેષ્ઠ ચંદનની સુગંધ.
૧૪. કરીર = કેરડો.
૧૫. રસકૂપિકાનું = લોઢાને સોનું બનાવી દેનારા રસનો નાનો કૂવો.
૧૬. અક્ષયપાત્ર = જેમાં રાંધેલો પદાર્થ ન ખૂટે એવું પાત્ર.
૧૭. ગલિત = નમ્ર
૧૮. તુક = ચરણ
૧૯. ચોઝ = ધનિ
૨૦. દારૂફેરી = લાકડાની.
૨૧. સૂત્રધાર = સૂતાર
૨૨. તંતને = સ્વરૂપને


0 comments


Leave comment