૧૭ - કડવું ૧૭ મું - બ્રહ્મવસ્તુ નિરૂપણ -૧ / અખેગીતા (અખો)


રાગ ધન્યાશ્રી

વસ્તુને વાણીબોલીનવશકેજી, મનતણી સુરતજિહાં જાતાં થકે જી;
સદ્ગુનરુ-કેરો જો લક્ષ આવે તકેજી, તે નર સ્વે હરિ થાય જેણે પલકેજી.

પૂર્વછાયા

હરિ થાય તે હેત સમઝે, દેહાતીત છે આત્મા;
પરાત્પર પરબ્રહ્મ કેવળ, તેને ન આવે વાતમાં ૧

અમલ આતમ એક પૂરણ, અખંડિત અવિનાશ;
અજર અમર અનામ અવ્યય, પૂરણ જ્યોતિ-પ્રકાશ. ૨

તેને આદ્ય અંત્ય ને મધ્ય નહિ, નહિ જેહને દેશ-કાળ;
છાયા-માયા-વપુ-વર્જિત, માપરહિત વિશાળ. ૩

અધો ઊર્ધ્વ મધ્ય નહિ, નહિ દિવસ ને રાત;
બાલ યૌવન વૃધ્ધ નહિ, ભાઈ તેવડે સર્વે ભાત. ૪

ત્યાં વારિ વાયુ વસુધા નહિ, નહિ અનલ ને આકાશ;
સર્વમાંહીને સર્વવર્જિત, નહિ ઉત્પત્તિને નહિ નાશ. ૫

માનવદાનવ દેવ પન્નગ, નાગ નહિ નર નાર ;
સર્વ કેરૂં જીવન સદા, પણ સ્પર્શે બહિ લગાર. ૬

તપ્ત શીતલ સુભગ સુંદર, કહ્યા ન જાય તેહ;
મૂલ માપ ન થાય, નહિ પ્રેહ નિસ્પ્રેહ. ૭

ક્ષીર ખટર્સ મધુર મોળું, તીક્ષ્ણ મિષ્ટ ન કહેવાય;
દીર્ઘ લઘુ કે વામ દક્ષિણ, સર્વ વર્જિતનેં માંય; ૮

નીલ પીત કે શામ ઉજ્જળ, રહિત અવસ્થા ચાર
દૂર નિકટ કે મધ્ય છેડે, થાય નહિ નિરધાર. ૯

કહે અખો સહુકો સુણો, તેનો લક્ષ મહંતને;
એ અવાચ્ય વસ્તુ તેજ પામે, જે સેવે હરિ-ગુરુ-સંતને ૧૦

***
શબ્દાર્થ
૧. તકેજી = સમયસર
૨. સ્વે = પોતે
૩. પલકેજી = પળમાં
૪. પરાત્પર = માયાથી શ્રેષ્ઠ
૫. અજર અમર = વૃધ્ધાવસ્થાથી રહિત
૬. અનામ = નામથી રહિત
૭. અવ્યય = વિકારથી રહિત
૮. વપુ = શરીર
૯. અધો = નીચે
૧૦. ઊર્ધ્વ = ઉપર
૧૧. વારિ = જળ
૧૨. વસુધા = પૃથ્વી
૧૩. અનલ = અગ્નિ
૧૪. માનવદાનવ = દૈત્ય
૧૫. પન્નગ = સાપ
૧૬. તપ્ત = તપેલો
૧૭. સુભગ = સારા ભાગ્યવાળો
૧૮. પ્રેહ = ઇચ્છાયુક્ત
૧૯. તીક્ષ્ણ = તીખું
૨૦. નીલ = આસમાની
૨૧. પીત = પીળો
૨૨. શામ = કાળો
૨૩. અવસ્થા ચાર = જાગ્રત, સ્વપ્ન, સુષુપ્તિ ને તુરીયા
૨૪. નિકટ = પાસે
૨૫. અવાચ્ય = વાણીથી ન કહેવાય એવી


0 comments


Leave comment